Pociski do wiatrówek



Kilka słów wyjaśnienia ze Stanów Zjednoczonych


Pociski do wiatrówek to: śrut ołowiany, ołowiane i stalowe kulki, stalowe kulki z powłoką ołowianą, lotki, strzałki, saboty, strzykawki, torpedy wybuchowe, kulki z farbą, ładunki hukowe i rozbłyskowe a w skrajnych przypadkach puszki z napojami, martwe gołębie i ziemniaki (Autor podał jeszcze wiele innych, ale ciężko zgadnąć co miał na myśli - przyp. tłumacza). Opowiem o niektórych później, raczej ogólnie, gdyż śrut ołowiany przyciąga największą uwagę jako główny pocisk do wiatrówek dla dorosłych na całym świecie.

Kilka rodzajów śrutu ma kształt cylindryczny. Mają one walcowy kształt powierzchni bocznej i prawdopodobnie wywodzą się z dawniejszych pocisków typu „cat slug” które miały żebro lub pierścień, zapewniający dokładne wcięcie się w gwint lufy. Jedynymi obecnie produkowanymi śrutami o walcowej powierzchni bocznej są Sheridan 5 mm (kaliber .20”) oraz H&N 5.05 mm. Ten śrut ma pierścień bazowy do wcięcia się w gwint lufy. Dopasowanie jest bardzo ważne, dlatego nie mogą być one stosowane w kilku innych wiatrówkach kalibru 5 mm ostatnio produkowanych. Śrut Sheridan jest raczej twardy i grzybkuje bardzo nieznacznie po uderzeniu, przez to penetracja jest większa, niż należało by się spodziewać po jego prędkości. Ten śrut zwykle przeszyje drobną zwierzynę, nie zadając jej natychmiastowej śmierci. Cylindryczny śrut H&N 5.05 mm jest nieco bardziej miękki i bardziej szpiczasty, lecz jego skuteczność w plenerze też może być niezadowalająca. Kaliber wiatrówek 5 mm przywrócono do życia, gdy firma Beeman wprowadziła różnorodność rzeczywiście celnych śrutów w tym kalibrze pod koniec lat 70-tych XX w. (poprzedni właściciel firmy Sheridan wyznał mi, że gdy chcieli przetestować potencjalną celność swoich wiatrówek, używali precyzyjnego śrutu Beeman 5 mm!).

Najbardziej celnym pociskiem wiatrówkowym jest nowoczesny, precyzyjny śrut ołowiany z przewężeniem, dającym mu kształt klepsydry. Ten śrut są nazywane śrutem diabolo, z uwagi na staroświecką grę Diabolo, polegającą na żonglowaniu drewnianą szpulką w kształcie klepsydry przy użyciu sznurka rozpiętego na dwóch kijach trzymanych w dłoniach. Przewężenie służy zmniejszeniu siły tarcia i zapewnić ma cienką ściankę kielicha śruta, który może rozszerzać się, tworząc uszczelnienie i wcinać się w gwint luf o znacząco różnych wariacjach wykonania. Tu znów mamy dużą różnicę w stosunku do broni palnej. Tarcie pocisku w lufie broni palnej jest z łatwością pokonywane przez energię wybuchu prochu, a stosunkowo duża powierzchnia prowadząca jest wymagana aby zapewnić właściwe dopasowanie pocisku w gwincie lufy. Jednakże nowoczesne wiatrówki z limitowaną energią to właśnie dzięki kształtowi typu diabolo, ograniczonemu obszarowi kontaktu i odkształcalnemu kielichowi zapewniają odpowiednią precyzję i energię strzału. Aerodynamika śrutu typu diabolo jest znacząco różna od tej pocisków broni palnej o prostym lub zakrzywionym kształcie powierzchni bocznej. Także balistyka pocisków naddźwiękowych (większość pocisków do broni palnej) i poddźwiękowych (większość pocisków do wiatrówek) jest oczywiście różna. Kilka z tych aspektów będzie rozpatrzonych nieco później.
Śrut typu diabolo klasyfikuje się pod kątem kształtu jego części przedniej (główki), gdyż ma ona największy wpływ na ich przydatność i zastosowanie. Kształt części środkowej lub przewężenia śrutu diabolo również może mieć duży wpływ na balistykę. Generalnie wydaje się, że przewężenie powinno znajdować się w połowie długości śrutu, a nie w pobliżu jego główki. Przewężenie w pobliżu główki skutkuje bardzo dużym podcięciem za jego główką, które z kolei może skutkować większymi turbulencjami powietrza, a więc większymi odskokami od linii celowania niż w przypadku łagodnego pochylenia.

Obecnie stosowane są cztery podstawowe kształty główki śrutu: płaski (wadcutter), szpiczasty (pointed), zaokrąglony (roundnose) i z zagłębieniem (hollow point).

1. Śrut płaski
Ten śrut ma płaską główkę z ostrymi krawędziami. Są one zaprojektowane głównie w celu wycinania jak największych, łatwo policzalnych przestrzelin w papierowych tarczach. Ten śrut stosują zawodnicy startujący w zawodach – lokalnych lub olimpijskich – stąd nacisk na uzyskanie perfekcyjnego kształtu jest większy, niż w przypadku śrutu do innych zastosowań. Produkcja najbardziej precyzyjnego śrutu jest dużo trudniejsza niż się powszechnie uważa. Generalnie tylko specjalny śrut płaski z dwóch niemieckich firm Haendler und Natermann i RWS, oraz Crosman Airguns ze Stanów, jest uznawany jako jedyny odpowiedni do poważnych zawodów. Dbałość tych firm o perfekcję konstrukcji i wykonania doprowadziła do wyprodukowania śrutu, który w przypadku najlepszego gatunku może mieć precyzję trafień rzędu ułamka minuty kątowej. Zmienne parametry, takie jak średnica czy masa, są skrupulatnie kontrolowane, ale nawet ważniejsze są cechy, które nie są łatwo mierzalne. Są to współosiowość główki i kielicha, żyroskopowa stabilność wynikająca z równego rozłożenia masy, minimalne zniekształcenie osiowe, oraz równomierność grubości główki i kielicha. Wymiar i odchyłka kształtu średnicy główki i kielicha ma duży wpływ na celność śrutu. I tutaj konstruktorzy śrutu mają do czynienia z paradoksem, dotyczącym kształtu i średnicy główki śrutu. Przyjmuje się generalnie, że optymalna prędkość wylotowa śrutu wystrzeliwanego na dystansie 10 m w warunkach halowych wynosi 550-650 fps (167-198 m/s). Pożądane jest, aby śrut wycinał możliwie największą przestrzelinę w papierowej tarczy, ponieważ najwyżej punktowany pierścień tarczy, którego dotyka przestrzelina, jest zaliczany jako punkt zawodnika. Tysięczna cala lub mała część milimetra może wygrać lub przegrać olimpiadę! W zakresie optymalnej prędkości wylotowej pożądane jest, aby zminimalizować czas od momentu ściągnięcia spustu do wylotu śrutu z lufy, tak aby zminimalizować skutek mimowolnych ruchów strzelca. Jednakże, im bardziej zwiększana jest średnica główki, tym bardziej zwiększana jest siła tarcia. To oznacza zmniejszenie prędkości i wydłużenie cyklu strzału (i bardziej stromą trajektorię – jakkolwiek nie jest to tak istotne w przypadku strzelania w pomieszczeniach na ustalonym dystansie). Generalnie, w przypadku strzelania z karabinu pneumatycznego najlepiej jest maksymalizować średnicę główki, aby otrzymywać jak najlepsze wyniki na tarczy. W przypadku strzelania z pistoletu pneumatycznego, gdy mimowolne ruchy pistoletu powodowane przez strzelca są znacznie większe, redukcja czasu cyklu strzału i osiąganie prędkości wylotowych w optymalnym zakresie jest ważniejsze niż bardzo subtelny czynnik wielkości przestrzeliny. Tak więc tzw. szybkie śruty (high speed) są projektowane dla strzelców pistoletowych. Większa prędkość wylotowa tego śrutu jest uzyskana dzięki jego zmniejszonej masie i/lub zmniejszonej średnicy główki. Musi być tutaj podkreślone, że większa prędkość tych szybkich śrutów jest osiągana w wyniku zmniejszania średnicy główki, niektóre z szybkich śrutów mogą być nawet cięższe niż ich zwykłe odpowiedniki.

Śrut płaski jest często stosowany w plenerze do polowania z uwagi na jego siłę obalającą i ograniczoną penetrację. Wtedy to szybkie odmiany tego śrutu są zalecane, z powodów wyjaśnionych powyżej. Płaska główka i miękki ołów tych śrutów zapewnia dobrą siłę obalającą, gdy trafią w cel z odpowiednio wysoką prędkością.

Powierzchnia boczna niektórych śrutów (włączając ten z płaską główką) jest gładka („glatt”); inne są moletowane („geriffelt”). Są to jedynie kosmetyczne różnice i prawdopodobnie nie mają one znaczenia dla strzelców. Uważa się, że wersje z gładką powierzchnią są nieco bardziej jednorodne dla pierwszej i ostatniej partii wykonanej na danych matrycach, ale nie ma dowodów, aby sprawdzono to doświadczalnie.

Perfekcja konstrukcji i wykonania śrutu dotyczyła początkowo tylko śrutu płaskiego w kalibrze .177” (4.5 mm), gdyż tylko taki kaliber był stosowany na międzynarodowych zawodach. Dzisiaj niektórzy z wiodących wytwórców śrutu produkują śrut o podobnie wysokiej jakości w innych kalibrach i typach. Oczywiście ma to wielkie znaczenie dla plenerowych strzelców, którzy chcą osiągnąć jak największą skuteczność ze swojej broni i zmaksymalizować szanse śmiertelnego trafienia drobnej zwierzyny.

2. Szpiczasty
Ten śrut jest projektowany, aby osiągać maksymalną penetrację. Śrut Silver Jet, wprowadzony na rynek we wczesnych latach 70-tych XX w. stał się bardzo popularny w krajach, gdzie wiatrówki są stosowane do polowań. Wkrótce pojawiło się wiele innych podobnych. Silver Jet jest unikalny z kilku powodów. Zamiast pojedynczej krawędzi wokół, główka ma trzy pierścienie, środkowy ma nieco większą średnicę zapewniającą wcięcie się w gwint lufy, czyli funkcję generalnie zarezerwowaną bardziej dla kielicha śrutu. O ile może to powodować trudniejsze ładowanie śrutu, to jest o wiele bardziej korzystne ze względu na mniejsze tarcie kielich i efekt wielokrotnego uszczelnienia, przeciwdziałającego uchodzeniu powietrza do lufy przed śrutem podczas strzału. Zwiększa to efektywność tego śrutu i ogranicza szkodliwe uderzenie tłoka w dno cylindra. Mniejsze pierścienie – przedni i tylny - zapewniają lepszą stabilizację w lufie przez ślizganie się po polach gwintu, cecha która ma zmniejszyć późniejsze niekontrolowane ruchy śrutu w locie.

3. Zaokrąglony
Ta konstrukcja śrutu, czasami nazywana „typem angielskim”, była początkowo uznawana za uniwersalną. Ta konstrukcja wyróżnia się dobrą aerodynamiką, a to generalnie powoduje mniejsze hamowanie śrutu podczas lotu, a więc utrzymanie prędkości i bardziej płaską trajektorię. Jednakże penetracja i siła obalająca jest kompromisem, w porównaniu z innymi konstrukcjami śrutu. Niektóre wersje, np. Beeman Laser, łączą aerodynamiczne zalety zaokrąglonej główki z bardzo małą masą, aby zapewnić wyjątkowo dużą prędkość. Potrzeba bardzo ciężkiego śrutu do polowań i rozwój strzelania sylwetkowego z użyciem wiatrówek zapoczątkował rozwój specjalnej odmiany śrutu zaokrąglonego. Ten śrut to Beeman Ram Jet, który ma masę ok. 9.6 gr (0.624 g) i ostrą - podobną do śrutu płaskiego - krawędź, aby strącać sylwetki nawet w przypadku lekkiego ich trącenia. Dodatkowe 35% masy w porównaniu do zaokrąglonego Beeman Laser o masie 7.13 gr zapewnia dużą bezwładność, zapobiegającą znoszeniu przez boczny wiatr i zapewnia maksymalizację siły obalającej. Gdy śrut szpiczasty jest najbardziej efektywny przy przebijaniu tkanek, śrut zaokrąglony najbardziej efektywnie przebija się przez powietrze przy prędkościach poddźwiękowych. Kształt spadającej kropli wody dobrze pokazuje tą regułę. W momencie gdy powietrze wymusi na spadającej kropli kształt zapewniający najmniejszy opór, widzimy zaokrąglony kształt podążający w dół.

4. Zagłębiony
We wczesnych latach 70-tych XX w. firma Beeman wynalazła nowy typ śrutu, uzupełniający trzy podstawowe. Pierwszy prawdziwy śrut zagłębiony został wprowadzony w pół-płaskiej wersji jako Beeman Silver Bear. Ta konstrukcja była produkowana przez H&N pod płatną licencją od firmy Beeman jako H&N Semi-Wadcutter Hollow Point. Ten śrut został zaprojektowany aby zapewniać maksymalną silę obalającą, nawet gdy trafiał cel z prędkością nie zapewniająca ekspansji (grzybkowania). Bardzo mała masa zapewnia bardzo dużą prędkość. Prawdopodobnie zagłębiona główka powoduje powstanie stożka sprężonego powietrza przed główką podczas lotu, ten typ śrutu wydaje się mieć największe zalety balistyczne ze wszystkich śrutów zaokrąglonych. Krawędź pół-płaskiej główki śrutu wycina stosunkowo wyraźną przestrzelinę w papierowych tarczach i dobrze spisuje się na sylwetkach, o ile wystrzelony został z wystarczająco silnego karabinu pneumatycznego, zapewniającego jeszcze odpowiednio dużą prędkość przy najbardziej oddalonej sylwetce.

Śrut Beeman Crow Magnum ostatecznie powtórzył wielki sukces śrutu Silver Bear hollow point. Gdzie nigdzie podnosiły się głosy, aby jeszcze zwiększyć silę obalającą przez zwiększenie zagłębienia i zwiększenie masy. Szczerze mówiąc, nie sądzę, aby którykolwiek z takich później produkowanych śrutów z dużym zagłębieniem miał porównywalną skuteczność do Beeman Crow Magnum. Jeżeli rzeczywiście potrzebujesz wielkiego zagłębienia i strzelasz na małych dystansach, po prostu spróbuj strzelania śrutem załadowanym odwrotną stroną!

Istotność Jakości

Ostatecznie należy przyjąć, że podobnie jak w przypadku broni palnej, należy stosować różną amunicję do różnych zastosowań - nie ma śrutu wiatrówkowego odpowiedniego do każdego zastosowania. Potrzebujesz różnych typów i sam musisz sprawdzić który typ i marka najlepiej sprawuje się w twojej wiatrówce.

Młodzi strzelcy czasem czują, że nie potrzebują śrutu wysokiej jakości. W rzeczywistości, tak nowicjusze jak i eksperci potrzebują „wszelkiej pomocy jaką mogą otrzymać”. Błędy strzelca, wiatrówki i amunicji dodają się. Dobry śrut znacznie poprawi skupienie każdego strzelca. Aby zademonstrować to szybko, załóż po prostu jakie skupienie będziesz mógł mieć na dystansie 30 m (33’) (tutaj Autorowi chodziło raczej o 10 m, co odpowiada 33 stopom – przyp. tłum.) przy użyciu absolutnie doskonałej amunicji. Teraz narysuj okrąg o takiej średnicy (być może 1 cal/25 mm, 1/2 cala/13 mm lub 1/4 cala/6.5 mm) na kartce papieru. Narysuj kilka punktów na twoim okręgu. Te punkty oznaczać będą zewnętrzne przestrzeliny twojego hipotetycznego skupienia. Teraz wiedząc, że rezultaty testów wielu śrutów pokazały, że mają one skupienie co najwyżej 1/2 cala/13 mm, narysuj takie okręgi o średnicy 1/2 cala/13 mm wokół każdego punktu. Śrut najwyższej jakości ma skupienie mniejsze niż .04 cala średnicy (1 mm). Więc narysuj teraz w punktach maleńkie kółeczka o średnicy .04 cala (1 mm). Teraz porównaj ogólny obraz całości. Pierwszy rysunek pokazuje, jak twoje hipotetyczne skupienie będzie pogorszone przez standartową amunicję, drugi rysunek pokazuje, jak skupienie będzie nieznacznie pogorszone przez stosowanie śrutu wysokiej jakości. Nawet dla amatora różnica może wynosić 100%!
Na koniec narysuj okrąg przedstawiający potencjale skupienie c-t-c najlepszego strzelca, używającego najlepszej możliwej kombinacji wiatrówki i śrutu. Standardowe śruty mogą pogorszyć jego skupienie nawet o kilkaset procent. Strzelcy plenerowi powinni zauważyć, że różnica pomiędzy standartowymi śrutami a tymi najlepszego sortu jest bardziej widoczne przy strzelaniu na dalsze dystanse i może po prostu oznaczać trafienie lub całkowite chybienie celu.

Podążając tym samym tokiem rozumowania, widoczne jest, że śrut wysokiej jakości polepszy skupienie dowolnego karabinka. Wiatrówka budżetowa strzelająca śrutem bardzo dobrej jakości będzie celniejsza niż o wiele droższa wiatrówka strzelający standartowym śrutem. Właściwy wybór śrutu wysokiej jakości może również powiększyć prędkość wylotową (nawet o 60-80 fps, 18-24 m/s) i energię wylotową, zapewniając lepsze dopasowanie do lufy. Dobre dopasowanie oznacza mniejsze przedmuchy przed śrut, co zapewnia utworzenie poduszki powietrznej przed tłokiem, a więc mniejszy wstrząs dla strzelca, mechanizmu karabinka i optyki. Podły śrut może zrujnować dobry karabinek.

Wytwarzanie Śrutu

Nowoczesny, dostępny na rynku śrut jest produkowany przez cięcie specjalnego drutu ołowianego na krótkie odcinki, a następnie prasowanego na żądany kształt w automatycznym urządzeniu. Powierzchnia obszaru przewężenia, włączając moletowanie, jest walcowana po prasowaniu. Ślady matrycy do prasowania są zwykle widoczne w powiększeniu. Wyjątkami jest śrut Beeman Silver Jet pointed i Beeman Silver Jet roundnose. Ten śrut jest poddawany dodatkowemu, okrytemu tajemnicą producenta zabiegowi, który powoduje, że każda śrucina jest jakby „przetoczona na tokarce”. Ten zbieg „toczenia” usuwa ślady matryc prasujących i inne wady, które mogą być obecne na podróbkach tego śrutu. Zabieg „toczenia” powiększa znacznie koszt wykonania. Ta metoda nie jest znana przez większość wytwórców śrutu, stąd niewiele marek jest produkowanych tą metodą.

Jakość Śrutu

Jakość jest absolutnie najważniejszym parametrem zmiennym śrutu i zmienia się ogromnie. Wystarczy wziąć po kilka sztuk z różnych paczek standardowego sortu i porównać je - na oko lub przy użyciu lupy - ze śrutem sportowym najwyższej jakości. Standardowe śruty mogą mieć kilkaset procent większe zróżnicowanie niż te najwyższej jakości, mimo, że te ostatnie kosztują niewiele więcej. Większe zróżnicowanie oznacza gorszą celność, gorsze skupienie i więcej chybionych strzałów (do zwierzyny – przyp. tłum.).

Różnica w cenie jednego strzału śrutem podłym i najwyższego sortu jest w sumie niewielka. Pamiętajcie też, że śrut niskiej jakości może uszkodzić wasz karabinek. Zniekształcone śruty powodują przedmuchy, co w przypadku wiatrówek sprężynowych oznacza słabsza poduszkę powietrzną przed tłokiem. Wstrząs tym spowodowany skraca żywot tłoka, sprężyny i innych części, optyki i powoduje zmęczenie strzelca. Tanie śruty są złudną oszczędnością. Życie jest za krótkie, by pić marne wino.

Pakowanie Śrutu

Śrut jest zwykle pakowany w blaszane lub plastikowe pojemniki. Niektóre marki są upakowane w pudełka ze sprężystą wyściółką gąbkową. Ta zapewnia doskonałą ochronę w czasie transportu. Zderzenia śrutu ze sobą i ze ściankami pojemnika ma duże znaczenie na ich celność, energię i zużycie karabinka. Rozprostowanie zagiętego kielicha przy użyciu specjalnie zaokrąglonego końca przyrządu Pell-seat (to taki popychacz z kulką do rozprostowywania kielicha i szpicem do wpychania do portu ładowania http://www.pyramydair.com/s/a/Beeman_Pell_Seat/711 - przyp. tłum.) może wyeliminować wszystkie lub większość uszkodzeń kielicha, wynikających z błędów wytwarzania, transportu i obchodzenia się.

Najlepszy sportowy śrut jest pakowany pojedynczo w przegródki lub pomiędzy płatki gąbki, po drobiazgowej kontroli automatycznej i wzrokowej. Ogólnie takie pakowanie co najmniej podwaja cenę śrutu, ale jest jedynym sposobem, aby zapewnić dotarcie śrutu w perfekcyjnej fabrycznie jakości na miejsce strzelania. Czasami zdarzają się partie śrutu (chodzi tu chyba o tą samą partię fabryczną śrutu różnie pakowaną – przyp. tłum.), które spisują się nie tak dobrze w jednym karabinku jak w innym, a to rodzi mit, że śrut pakowany w paczki strzela celniej niż ten pakowany indywidualnie. W rzeczywistości, wielu strzelców podobnie jak wielu wędkarzy, uwielbia mity i powtarza je, pomimo że powód ich narodzin dawno już zniknął. Był czas, gdy śrut pakowany indywidualnie mógł utleniać się szybciej niż ten pakowany w paczki, które były najczęściej lepiej zapieczętowane i to zrodziło ten mit. Jednakże od tamtych czasów skład stopu śrutu został nieco zmieniony, aby temu zapobiec, oraz paczki śrutu są teraz plombowane nieprzepuszczającą powietrza taśmą. Obecnie prawie się nie zdarza, żeby śrut pakowany w paczki był lepszy, niż ten pakowany indywidualnie.

Śrut jest najczęściej pakowany po 100-1250 sztuk. Opakowania dla śrutu od 100 do 500 sztuk są zwykle wykonane z platerowanej stali i znane jako „puszki”. Wielu młodych wiatrówkowiczów patrzy na puszkę pełną 500 śrutów i myśli, jak długo zajęłoby wystrzelanie 500 pocisków z broni palnej. Ale strzelanie z wiatrówek jest inne. Nie ma problemu aby wystrzelać całą puszkę w weekend lub szybciej! To zadziwiające, jak często młodzi wiatrówkowicze myślą, że puszka 500 sztuk wystarczy im na zawsze, ale wkrótce szukają okazji, aby kupić taniej „pięciopak” lub „diesięciopak”.

Prawie wszystkie śruty wiatrówkowe są wykonywane z miękkiego ołowiu. Żaden inny materiał nie zapewnia tak doskonałej kombinacji masy i gęstości, odkształcalności, wcinania się w gwint lufy, uszczelnienia, bezwładności, grzybkowania i braku tendencji do rykoszetowania. Stosuje się czasami niewielki dodatek antymonu i/lub cyny w celu podwyższenia twardości. Twardszy śrut lepiej znosi trudy transportu i ładowanie do portu, ale może też utrudniać dopasowanie do gwintu i zmniejszać prędkość wylotową przez zwiększone tarcie i przedmuchy. Penetracja twardszego śrutu jest lepsza, ale grzybkowanie mniejsze. Twardy śrut może wydawać się bardziej efektywny w testach z uwagi na lepszą penetrację, ale w przypadku polowań będzie mniej efektywny z uwagi na mniejsze grzybkowanie. Typowy skład chemiczny ołowiu na śrut wg British Standard No. 602: 1956 II: ołów - nie mniej niż 99.25% i nie więcej niż 99.80%; antymon – nie więcej niż 0.10%; cynk – nie więcej niż 0.005%; miedź – nie więcej niż 0.07%; cyna – nie więcej niż 0.50%; inne pierwiastki – nie więcej niż 0.075%. Śrut Berman/H&N ma 99.9% ołowiu i 0.05% antymonu. Dodatek antymonu ma trzy zadania:
1. ułatwić proces prasowania,
2. zabezpieczyć przed uszkodzeniami w transporcie,
3. zwiększyć odporność antykorozyjną.

Ołów stosowany na śrut nigdy nie zawiera znaczącej zawartości arsenu. Arsen jest stosowany w produkcji niektórego śrutu do broni palnej, jego brak w śrucie wiatrówkowym może wynikać ze względów legalno-medycznych, kiedy śrut pozostaje uwięziony w ciele ludzi lub zwierząt.

Ołów metaliczny jest bezpiecznym jak i efektywnym materiałem na amunicję wiatrówkową. Pociski ołowiane powodują tylko nieznaczne ryzyko rykoszetu, w porównaniu ze stalowymi, cynkowymi lub innymi twardymi pociskami. Nie wydaje się, aby śrut wiatrówkowy mógł stanowić problem dla środowiska w sposób podobny, jak ołowiany śrut stosowany w myśliwskiej broni palnej. Śrut do myśliwskiej broni palnej jest „rozrzucany” w wielkich ilościach na obszarach zasiedlonych przez ptactwo wodne. Potem ten śrut ulega rozkładowi w powietrzu na szkodliwe związki i w takiej formie może być połykany przez ptactwo. To właśnie związki ołowiu są problemem. Podobna sytuacja jest mało prawdopodobna dla śrutu wiatrówkowego. Poza tym pociski ołowiane tkwiące długo w ciele ludzkim lub zwierzęcym, nie powodują zagrożenia. Ołowiane kule i śruty tkwią w ciele ludzkim przez dziesięciolecia bez widocznych oznak zatrucia. Oznacza to, że wiatrówkowy „śrut bezołowiowy” jest rozwiązaniem problemu, który praktycznie nie istnieje.

Jednym z bardziej oryginalnych, opatentowanych pocisków śrutów, które w rzeczywistości są wiatrówkowymi lotkami, są te z plastikowym płaszczem wokół metalowego rdzenia. Było wielkim problemem wyprodukowanie i odpowiednie przymocowanie plastikowego płaszcza do metalowego rdzenia w sposób zapewniający wysoką celność – co jest absolutnie najważniejszym czynnikiem w plenerowym użytku wiatrówek. Metalowe rdzenie rykoszetują, mają zbyt dużą penetrację, a materiał z którego są produkowane płaszcze i rdzenie może stanowić problem legalno-medyczny. Rdzeń może korodować wbity w tkankę człowieka lub innego stworzenia, a płaszcz, który może się oddzielić od rdzenia po wbiciu się w ciało, może być nie wykrywalny przez prześwietlenie.

Działanie mechanizmów ładujących

Śrut typu diabolo z uwagi na swój delikatny i miękki kielich nie nadaje się do większości mechanizmów podających śrut. Jeżeli mechanizm jest wystarczająco mocny aby działać niezawodnie, to prawie zawsze będzie uszkadzał kielich śruta. Jeżeli mechanizm działa delikatnie, będzie prawdopodobnie zawodny. Mechanizmy ładujące ogólnie nie tylko uszkadzają śruty i/lub są zawodne, ale również powodują zmniejszenie prędkości wylotowej, mniejszą celność, większe wibracje, itp. z uwagi na luzy konieczne do mechanicznego przesuwania śruta i z uwagi na przedmuchy powietrza w lufie wokół zdeformowanego kielicha śruta. Magazynki rurowe niektórych powtarzalnych wiatrówek mogą wymagać śrutu o konkretnej długości i wymiarze główki, aby działać poprawnie. Wtedy najczęściej jest wymagany śrut tępo zaokrąglony lub płaski. Lepsze marki śrutu tarczowego także się będą dobrze sprawować. Niektóre ze współczesnych wiatrówek powtarzalnych mają mechanizmy, które nie powodują ruchów śruta podczas ładowania. Są to specjalne cylindry i kostki z wieloma komorami. Wiele z nich pracuje całkiem niezawodnie, ale celność takich wiatrówek jest proporcjonalna do precyzji (a więc ceny) mechanizmu. Naprawdę dobrą celność zapewniają wiatrówki, których cena wynosi wiele setek dolarów.

Smarowanie śrutu

Wydaje się, że smarowanie śrutu nie ma wielkiego wpływu na jego celność. Strzelcy zainteresowani ekstremalną celnością stwierdzili ogólnie, że śrut nie oliwiony daje najlepsze rezultaty, a suchy śrut przenosi mniej szkodliwego pyłu do delikatnych mechanizmów wiatrówki i gwintu lufy oraz powodują mniej problemów z dieslem.
Wiatrówki sprężynowe powodują niewielki wtrysk środka smarującego cylinder do lufy za każdym strzałem. Inne typy wiatrówek mogą wykazywać przewagę strzelając ze śrutu oliwionego – po nasmarowaniu należy je odsączyć.

Testowanie Śrutu Wiatrówkowego

Ponownie wkraczamy na teren, gdzie świat broni pneumatycznej jest odmienny od broni palnej. Większość śrutu na świecie produkowana jest przy użyciu maszyn pierwszej i drugiej generacji. Powoduje to większe zróżnicowanie jakości pomiędzy kolejnymi partiami tego samego śrutu, nawet tego najlepszego sortu, niż jego wytwórcy skłonni są przyznać. Wiele opublikowanych specyfikacji śrutu ma raczej wątpliwą wartość. Sytuacja jest rzeczywiście odmienna od tej dla broni palnej, gdzie można wziąć po prostu partię dostępnych na rynku pocisków i pomierzyć różne wielkości, które dadzą wyniki zbieżne z tymi dla podobnych pocisków produkowanych gdziekolwiek na świecie. W świecie wiatrówek jednakże niewielka różnica procentuje znacznie i nawet stan metalu śruta może mieć duże znaczenie. Takie niewielkie różnice są zupełnie niezauważalne w przypadku broni palnej, bo są znikome w porównaniu z siłą ładunku miotającego. Można otrzymać jakieś wyniki dla konkretnego egzemplarza wiatrówki i danej patii śrutu, ale nie jest możliwe utrzymanie tej samej dokładności testowania dla małych ilości śrutu i wiatrówek, tak jak jest to możliwe w przypadku broni palnej. Nie tylko śruty się różnią, w sposób bardziej widoczny niż podobnej jakości pociski do broni palnej, ale też charakterystyki lufy i gwintu mają znaczący wpływ na prędkość wylotową, jej utrzymanie i celność. Większość wytwórców śrutu jak i luf do wiatrówek dopuszcza odchyłki w założonych tolerancjach, które pomimo niewielkich tolerancji czynią, że konkretny egzemplarz wiatrówki strzela celnie konkretnym rodzajem śrutu, gdy inny egzemplarz tej samej wiatrówki już nie będzie strzelał tak celnie tym samym śrutem. To zjawisko zaobserwował również znany w świecie ekspert John Walter, który zauważył, że publikacje dotyczące skuteczności wiatrówek są wątpliwe, gdyż „testy udowadniają tylko, że konkretna wiatrówka strzela w danym dniu wybraną partią (nie marką) śrutu najlepiej”. Ważenie śrutu i porównywanie jego jakości wykonania dla każdej partii również ma ograniczone znaczenie. Jak napisano wcześniej, naprawdę ważne czynniki to równomierność rozkładu masy, równy jej rozkład na długości śruta, stabilność w locie i co za tym idzie minimalne kołysanie się. Te czynniki mogą być wiarygodnie sprawdzone jedynie podczas testów strzelania. Najlepsi wytwórcy śrutu testują całe partie najlepszego śrutu na wiatrówkach zamocowanych pewnie w specjalnych uchwytach. W przypadku śrutu Beeman H&N match wadcutter nie tylko jakość jego każdej sztuki jest kontrolowana wizualnie i mechanicznie przez specjalistów, ale te partie, które zapewniają celność nie mniejszą niż 20% od najlepszej, są przebierane i pakowane indywidualnie w gąbkę jako najlepszy sort.

Może wydawać się, że testowanie różnych wiatrówek tym samym rodzajem amunicji może być słuszne i wiarygodne dla porównania, ale nie jest tak w rzeczywistości. Dzieje się tak dlatego, znów w sposób odmienny od broni palnej, że różne typy śrutu zachowują się odmiennie w różnych wiatrówkach. Jest to tylko wtedy słuszne, gdy chcemy określić jak dana wiatrówka będzie strzelać śrutem, który został wybrany jako optymalny dla niej. Łatwiej jest porównać skuteczność różnych śrutów, wystrzeliwanych z tej samej wiatrówki. Jak zaznaczono, testowanie tylko kilku egzemplarzy tej samej wiatrówki ma wątpliwą wartość. Niestety, prawdopodobnie jedyne wiarygodne wyniki mogą podać tylko ci, którzy mieli możliwość przetestowania dziesiątków, nawet setek egzemplarzy tej samej wiatrówki w podobnych warunkach. Oczywiście ogólnie mogą to być jedynie wytwórcy lub dystrybutorzy, mający do tego odpowiednie środki i warunki. Jednakże to ograniczenie nie powinno zniechęcać strzelców i powinni oni bawić się na poważnie szukając, kiedy ich wiatrówka działa najlepiej.

Wiatrówki sprężynowe nie mogą być traktowane i testowane w ten sam sposób jak broń palna. To tylko naturalne złudzenie, z uwagi na wygląd zewnętrzny, że są one traktowane jako miniaturowa broń palna. Jednakże różnice są podstawowe. Gdy ktoś ma kilka egzemplarzy broni palnej, a wszystkie to ten sam model, oraz większą ilość amunicji tego samego typu i jakości, może spodziewać się podobnych wyników dla każdego egzemplarza. Tak nie jest w przypadku wiatrówek sprężynowych. Po pierwsze należy przeprowadzać testy dla śrutu dającego najlepsze wyniki. Aby uzyskać największa prędkość należy stosować śrut Beeman Silver Bear i Beeman Laser.

Chronograf powinien mierzyć prędkość wylotową. Zróżnicowanie siły sprężyny może wynosić ok. 10% dla egzemplarzy tych samych wiatrówek z różnych partii produkcyjnych (na przykład 10% poniżej 800-830 fps [244-253 m/s] wynosi 720-747 fps [219-228 m/s]). Nie jest możliwe również, by znać rzeczywistą prędkość dla jakiejkolwiek wiatrówki. Możemy mieć tylko rzeczywiste wyniki z naszych testów. Wyniki serii 10 strzałów mogą dać rezultat średniej 785 fps (239 m/s) z odchyleniem standardowym 7 fps (2.1 m/s). To oczywiście oznacza, że mamy tylko 68% szans, że rzeczywista wartość jest w zakresie 751-765 fps (229-233 m/s); 95.9% szans, że wartość jest w zakresie 744-782 fps (227-238 m/s), ale możemy być prawie pewni (99.7%), że rzeczywista wartość jest w zakresie 737-789 fps (225-240 m/s).

Mieliśmy wiatrówki Beeman R1 strzelające ponad 1000 fps (305 m/s) śrutem Beeman i często przekraczające tę wartość strzelając lżejszym śrutem, którego brak oporu w lufie mógł nawet powodować uszkodzenie tłoka wiatrówki. Sprzedawcy wiatrówek nie powinni reklamować tak wysokich i niespotykanych wartości. Powinno być prezentowane to, czego należy się spodziewać w pośrednich warunkach, przy optymalnym smarowaniu optymalnego śrutu.


Autor: Robert Beeman 2004
Tłumaczenie: Marek "dok holidaj" Kuczera


Artykuł poniższy pt. AIRGUN PROJECTILES pobrano ze strony www.beemans.net i przetłumaczono za zgodą jego Autora. Autor to Dr. Robert D. Beeman, były właściciel firmy Beeman Precision Airguns i wybitny amerykański znawca broni pneumatycznej. Jest to dokładny przekład artykułu z pominięciem pewnych punktów, które uznałem za mało przydatne (jeżeli jest inaczej, proszę o info, to się uzupełni), zgodnie z moją najlepszą wiedzą (jeszcze niestety skromną), więc polskie nazewnictwo niektórych obiektów czy zjawisk może nie być najbardziej trafne. Stąd prośba do Czytelników o komentarze i propozycje poprawek.
UWAGA!
- fragmenty dotyczące aspektów strzelania z wiatrówki do zwierzyny i ludzi należy traktować jedynie informacyjnie a nie instruktażowo, bo tego zdaje się w Polsce czynić nie wolno.
- z uwagi na prawa autorskie (i moją próżność) ewentualne kopie tłumaczenia artykułu na inne strony proszę dokonywać w całości (wraz z informacjami nt. oryginału i Autora) i zgłaszać mi na email marekkuczera (at) wp.pl

dr inż. Marek Kuczera 2010